Kiến thức nền tảng: Quỹ Khẩn Cấp (Emergency Fund)
Trước khi bước vào leo tháp tài chính, bạn buộc phải hiểu về Quỹ Khẩn Cấp. Đây là số tiền mặt (hoặc tiền gửi ngân hàng rút được ngay) dự phòng cho những biến cố bất ngờ: Mất việc, tai nạn, ốm đau, hoặc hỏng hóc tài sản lớn.
Nguyên tắc cốt lõi: Quỹ này KHÔNG ĐƯỢC dùng để đi du lịch, mua điện thoại mới hay đem đi đầu tư rủi ro (như mua cổ phiếu, coin). Nó là tấm khiên giúp bạn không phải đi vay nặng lãi khi gặp biến cố.
Quỹ khẩn cấp = [Chi phí sinh hoạt thiết yếu 1 tháng + Tiền trả nợ ngân hàng 1 tháng] x [Số tháng an toàn].
*Người độc thân ổn định: Nên dự phòng 3-6 tháng. Gia đình có con nhỏ, người làm freelancer/kinh doanh tự do: Nên dự phòng 6-12 tháng.
Công cụ tính nhanh Mục Tiêu theo từng Level
Cấu trúc lưu trữ Quỹ Khẩn Cấp (Từ An Toàn đến Rủi Ro)
Nguyên tắc bất di bất dịch của quỹ khẩn cấp là Tính thanh khoản (dễ dàng rút ra ngay lập tức khi cần). Tuy nhiên, nếu bạn để quỹ dự phòng quá lớn bằng tiền mặt, nó sẽ bị lạm phát ăn mòn. Dưới đây là chiến lược phân bổ quỹ thành 3 lớp phòng thủ tối ưu nhất.
Mức độ: An Toàn Tuyệt Đối (Thanh khoản ngay lập tức)
Hình thức: Tiền mặt giữ tại nhà, Tiền để trong tài khoản thanh toán (Thẻ ATM).
Mục đích: Phục vụ các tình huống khẩn cấp tính bằng giờ hoặc phút (tai nạn cấp cứu, hư hỏng phương tiện giữa đường, sửa chữa nhà cửa khẩn cấp).
Mức độ: An Toàn Cao & Có Lãi Nhẹ (Thanh khoản trong 1-2 ngày)
Hình thức: Sổ tiết kiệm online không kỳ hạn hoặc kỳ hạn rất ngắn (1-3 tháng), Tài khoản tích lũy trên các ứng dụng tài chính uy tín (có tính năng sinh lãi theo ngày).
Mục đích: Trú ẩn phần lớn quỹ khẩn cấp để chống lại lạm phát nhưng vẫn đảm bảo rút được tiền về nhanh chóng khi cần.
Mức độ: Rủi Ro Thấp / Khó Thanh Khoản Hơn (Dành cho quỹ mở rộng)
Hình thức: Chứng chỉ quỹ Trái phiếu (Bond Funds/ETFs), Vàng nhẫn trơn (Vàng 9999).
Mục đích: Dành riêng cho những người siêu cẩn trọng có quỹ dự phòng từ 9 đến 12 tháng (Freelancer, Chủ doanh nghiệp). Phần tiền dư ra này có thể chịu mức rủi ro nhẹ để đổi lấy tỷ suất sinh lời cao hơn.
Hành trình chinh phục sự tự do
Bức tranh tài chính của mỗi người là khác nhau. Định nghĩa "đủ" của bạn có thể khác với người khác. Tuy nhiên, hành trình vươn tới sự tự do luôn đi qua 6 nấc thang cơ bản dưới đây. Hãy xem bạn đang ở đâu và cần làm gì tiếp theo.
Rất nhiều người thắc mắc việc gánh khoản vay mua nhà hoặc đầu tư bất động sản sẽ đặt họ ở đâu trong tháp tài chính này. Thực tế, khoản vay có tài sản đảm bảo được xem là "Đòn bẩy/Nợ chấp nhận được". Việc bạn ở Level nào không phụ thuộc vào việc bạn CÓ nợ hay không, mà phụ thuộc vào sức khỏe Dòng tiền và Quỹ dự phòng của bạn sau khi trả gốc lãi hàng tháng. Hãy xem các phân tích chi tiết ở từng cấp độ dưới đây.
Đặc điểm: Tổng chi tiêu lớn hơn tổng thu nhập. Bạn đang sống dựa vào tiền đi vay mượn, cà thẻ tín dụng hoặc sự chu cấp của người khác. Dòng tiền ròng hàng tháng là con số âm.
Hành động ưu tiên: Ghi chép ngay mọi khoản chi, cắt bỏ 100% các khoản "hưởng thụ" (Wants) không cần thiết và cày cuốc trả nợ bằng mọi giá.
Lương của bạn là 15 triệu/tháng. Nhưng bạn phải trả tiền thuê nhà, sinh hoạt mất 10 triệu. Bạn lại đang trả góp điện thoại và xe máy mất 6 triệu. Tổng chi 16 triệu. Mỗi tháng bạn âm 1 triệu và phải cà thẻ tín dụng để bù đắp.
Bạn mua nhà và thu nhập hai vợ chồng là 30 triệu/tháng. Tuy nhiên, tiền gốc + lãi ngân hàng đã chiếm tới 22 triệu. 8 triệu còn lại không đủ đóng học cho con và sinh hoạt, khiến tháng nào bạn cũng phải mượn tiền người thân hoặc quẹt thẻ tín dụng mua thức ăn. Dù có nhà, bạn vẫn đang ở Level 0 đầy rủi ro.
Đặc điểm: Bạn đã trả sạch các khoản "nợ xấu" (nợ tiêu dùng, thẻ tín dụng lãi suất cao). Thu nhập đã đủ bù đắp chi tiêu, hoặc bắt đầu dư ra một chút ít mỗi tháng. Tuy nhiên, bạn chưa có quỹ dự phòng nào. Nếu ngày mai xe hỏng hoặc ốm đau, bạn có nguy cơ rơi lại Level 0.
Hành động ưu tiên: Bắt đầu trích 10-20% thu nhập mỗi tháng để nuôi "Quỹ khẩn cấp" (dùng công cụ tính ở trên để xem mục tiêu).
Bạn đã thanh toán xong khoản nợ mua xe. Giờ đây với lương 15 triệu, bạn chi tiêu hết 12 triệu. Bạn dư được 3 triệu/tháng. Bước đầu tiên là đem 3 triệu này gửi tiết kiệm kỳ hạn ngắn để phòng thân.
Bạn đã thanh toán sạch nợ thẻ tín dụng, chỉ còn duy nhất khoản nợ mua nhà. Thu nhập hàng tháng của bạn vừa đủ để trả gốc lãi ngân hàng và lo chi phí sinh hoạt thiết yếu (không phải đi vay mượn thêm). Tuy nhiên, cuối tháng bạn không còn dư đồng nào. Trạng thái này gọi là "House Rich, Cash Poor" (Giàu nhà, Nghèo tiền mặt).
Đặc điểm: Bạn đã có một "tấm khiên bảo vệ". Bạn đã tích lũy đủ số tiền theo chuẩn Quỹ Khẩn Cấp (thường là 6 tháng chi phí). Kể cả rủi ro mất việc xảy ra, gia đình bạn vẫn không bị xáo trộn ngay lập tức.
Hành động ưu tiên: Khi khiên đã vững, đến lúc mài gươm. Hãy bắt đầu dùng tiền dư hàng tháng chuyển sang các kênh Đầu Tư sinh lời cao hơn (Chứng chỉ quỹ, Cổ phiếu tốt, Vàng...).
Gia đình bạn tốn tối thiểu 15 triệu/tháng. Bạn đã tích lũy đủ một cuốn sổ tiết kiệm trị giá 90 triệu (15 triệu x 6 tháng).
Dù mỗi tháng vẫn phải đóng 12 triệu tiền nhà cho ngân hàng và 10 triệu sinh hoạt phí (Tổng cần 22 triệu/tháng). Nhưng bạn đã tính toán kỹ và lập được một sổ tiết kiệm trị giá 132 triệu (22 triệu x 6 tháng). Sự xuất hiện của khoản nợ lúc này hoàn toàn nằm trong tầm kiểm soát, dù mất việc bạn vẫn có 6 tháng để xoay sở mà không bị ngân hàng siết nhà.
Đặc điểm: Khối tài sản tích lũy của bạn (tiền mặt, chứng khoán, vàng...) đủ để bao quát toàn bộ mức sống hiện tại trong vòng ít nhất 2 năm. Ở cấp độ này, bạn có sự "tự do lựa chọn": có thể xin nghỉ phép dài hạn, chuyển sang công việc mình yêu thích dù lương thấp hơn, hoặc thử khởi nghiệp mà không sợ chết đói.
Cả gia đình bạn chi tiêu tốn 25 triệu/tháng. Tổng tài sản đầu tư thanh khoản cao của bạn hiện đạt 600 triệu (25 triệu x 24 tháng).
Bạn mua một lô đất đầu tư và vay ngân hàng 1 tỷ. Tuy nhiên, ngoài lô đất đó ra, bạn đang sở hữu danh mục cổ phiếu và tiền gửi trị giá 800 triệu. Khối lượng tài sản thanh khoản cao này dư sức tự động bơm tiền trả gốc lãi ngân hàng và nuôi gia đình bạn trong 2-3 năm tới mà bạn không cần vội vàng bán tháo lô đất đầu tư ngay cả khi thị trường đóng băng.
Đặc điểm: Xin chào cộng đồng FIRE (Financial Independence, Retire Early). Dựa trên Quy tắc 4%, tổng tài sản đầu tư sinh lời của bạn đạt mức gấp 25 lần chi tiêu trong 1 năm. Lợi nhuận sinh ra từ đống tài sản này đủ nuôi sống bạn mãi mãi. Việc đi làm lúc này hoàn toàn là vì đam mê và cống hiến.
Mỗi năm bạn cần 300 triệu để duy trì chất lượng cuộc sống mong muốn. Bạn đã tích lũy được khối lượng tài sản trị giá 7,5 tỷ đồng (300 triệu x 25). Nếu tỷ suất sinh lời trung bình mỗi năm là 8-10%, bạn hoàn toàn có thể rút ra 4% (300 triệu) để tiêu xài mà tài sản gốc vẫn tiếp tục tăng trưởng chống lại lạm phát.
Đạt đến mức này, bạn hoàn toàn dư dả tiền mặt để tất toán 100% khoản vay nhà bất cứ lúc nào. Nhưng các nhà đầu tư sành sỏi thường chọn "Không trả đứt". Tại sao? Vì họ đang vay ngân hàng với lãi suất 8%/năm, nhưng đem số tiền lẽ ra dùng để trả nợ đó đi đầu tư kinh doanh hoặc chứng khoán sinh lời trung bình 15%/năm. Họ dùng lợi nhuận đầu tư bù trừ cho lãi vay và hưởng trọn phần chênh lệch.
Đặc điểm: Cảnh giới cao nhất. Thu nhập thụ động sinh ra hàng tháng lớn hơn rất nhiều so với tổng chi tiêu của bạn. Dòng tiền này đến từ Bất động sản cho thuê, cổ tức công ty, tiền bản quyền,... Nó tự động chảy vào túi bạn kể cả khi bạn đang ngủ. Lúc này tiền không còn là vấn đề để bạn bận tâm nữa.
Mức sống gia đình bạn rất thoải mái ở mức 40 triệu/tháng. Trong khi đó, bạn có 2 căn nhà cho thuê mang lại 30 triệu, lãi cổ tức chứng khoán trả đều đặn trung bình 20 triệu. Tổng thu nhập thụ động là 50 triệu/tháng (> 40 triệu). Bạn dư dả thời gian làm từ thiện, đi du lịch vòng quanh thế giới và trải nghiệm cuộc sống.
